Şeker Pancarı Üretiminde Yeni Dönem: Sektöre Derinlemesine Bakış
TBMM Komisyonu'nda kabul edilen yasa teklifi, şeker pancarı üretimi ve sektör dinamiklerini kökten değiştiriyor. Teklifle, fiyatlandırmadan ekim alanlarına, sözleşmeli tarımdan denetime kadar birçok alanda yeni düzenlemeler getiriliyor. Bu adımlar, hem üreticiler hem de şeker fabrikaları için daha şeffaf ve denetimli bir yapı oluşturmayı hedeflerken, sektördeki arz-talep dengesi ve fiyat istikrarı üzerinde önemli etkiler yaratması bekleniyor.
Selin Öztürk
•
Türkşeker sektöründe uzun süredir beklenen kapsamlı dönüşümün ilk adımı, TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu'nda atıldı. Kabul edilen Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, şeker pancarı üretimine yönelik kritik düzenlemeler içeriyor. Bu düzenlemeler, sektördeki tüm paydaşlar için yeni bir dönemin habercisi niteliğinde.
Fiyatlandırma ve Şeffaflıkta Yeni Mekanizma
Teklifin en dikkat çekici maddelerinden biri, şeker pancarı fiyatlarının belirlenme şekli. Artık fiyatlar, her yıl şeker fabrikası işleten gerçek ve tüzel kişiler ile üreticiler ve/veya temsilcileri arasında varılacak mutabakata göre tespit edilecek. Bu, üreticilerin pazarlık gücünü artırma ve daha adil bir fiyatlandırma sürecine katkıda bulunma potansiyeli taşıyor.
Ayrıca, fire tespiti ve polarizasyon değerinin belirlenmesi gibi kritik analiz süreçlerinde üreticileri temsilen mahalli pancar kooperatifi veya ziraat odasından bir gözlemcinin hazır bulunması zorunluluğu getiriliyor. Bu, şeffaflığı artırarak üreticilerin haklarının korunmasında önemli bir güvence sağlayacak.
Sözleşmeli Tarım ve Bakanlık Denetimi Güçleniyor
Teklifle birlikte, sözleşme yapılmadan şeker pancarı ekimi yasaklanıyor. Bu, kayıt dışı üretimin önüne geçilmesi ve arz planlamasının daha etkin yapılması açısından kritik bir adım. Sözleşmeye aykırı hareket edenlerin takip ve kontrolü Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılacak. Şirketler, şeker pancarını Bakanlıkça belirlenen ekim alanlarından üreticilerle sözleşme yaparak temin edecekler. Bakanlık, gerekli görmesi durumunda şirketlerin ekim alanlarını yeniden belirleme yetkisine sahip olacak.
Bakanlığın denetim yetkisi, şeker pancarının ekiminden fabrikalara teslimine kadar olan tüm süreci kapsayacak ve gerektiğinde kolluk kuvvetlerinden yardım alınabilecek. Bu durum, sektördeki disiplini ve düzeni artırırken, üretim zincirindeki aksaklıkları minimize etmeyi hedefliyor.
Şirketler İçin Esneklik ve Yaptırımlar
Şeker üretiminde kullanılan diğer ham maddelerin temini şirketlere bırakılırken, kendi ekim alanlarından yeterli ham madde bulamayan şirketlere de esneklik tanınıyor. Bakanlığın izni ve denetiminde, münavebe esasları dahilinde kendi ekim alanları dışından da üreticilerle sözleşme yaparak pancar temin edebilecekler. Hatta, ihtiyacından fazla şeker pancarı üretebilen şirketlerden de Bakanlık tarafından belirlenecek esaslara göre pancar satın alma imkanı sunuluyor.
Ancak, bu esneklik beraberinde önemli yaptırımları da getiriyor. Sözleşme yapılmadan şeker pancarı eken gerçek ve tüzel kişilere, tespitin yapıldığı ekim alanından üretilecek pancar için, kamu fabrikaları tarafından belirlenen A kotası baz alım fiyatı üzerinden idari para cezası verilecek.
Daha da önemlisi, şirketlerin kendi ekim alanları dışından, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın izni olmaksızın şeker pancarı temin etmeleri halinde, Bakanlıkça şirketlere cari pazarlama yılı için tahsis edilen A kotası miktarının cari pazarlama yılı başındaki A kotası şeker satış fiyatı ülke ortalaması üzerinden hesaplanacak tutarının %2'si oranında idari para cezası uygulanacak. Bu hüküm, 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek olmasıyla, sektördeki uzun vadeli planlamaları ve uyumu teşvik etmeyi amaçlıyor.
Şeker Satış Fiyatları ve Piyasa Etkileri
Teklif, şeker satış fiyatlarının şeker fabrikası işleten gerçek ve tüzel kişiler tarafından serbestçe belirlenmesini öngörüyor. Bu serbestleşme, piyasa dinamiklerinin fiyatlar üzerindeki etkisini artırabilir. Ancak, bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenecek. Bu da Bakanlığın dolaylı yoldan piyasayı denetleme ve olası spekülasyonları engelleme yetkisini koruduğunu gösteriyor.
Genel olarak, bu kanun teklifi, Türkşeker sektöründe daha düzenli, şeffaf ve denetimli bir yapı kurmayı hedefliyor. Üreticiden tüketiciye kadar tüm zincirde öngörülebilirliği artırma potansiyeli taşıyan bu adımlar, uzun vadede sektörün sürdürülebilirliğine katkı sağlayabilirken, kısa vadede uyum süreçleri ve yeni kurallara adaptasyon zorlukları da beraberinde getirebilir. Özellikle %2'lik ceza maddesinin yürürlüğe gireceği 2027 yılına kadar şirketlerin tedarik zincirlerini yeniden gözden geçirmeleri gerekecek.
