IEA'nın Dev Petrol Hamlesi: Hürmüz Gerilimi Küresel Arzı Nasıl
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler, Hürmüz Boğazı'ndaki jeopolitik gerilimin tetiklediği arz şokuna karşı 400 milyon varillik stratejik petrol rezervini piyasaya sürme detaylarını açıkladı. Tarihi nitelikteki bu koordineli adım, küresel enerji güvenliğini sağlamayı ve petrol fiyatlarındaki oynaklığı dizginlemeyi hedeflerken, piyasalardaki denge arayışını derinleştiriyor. Bu hamle, özellikle Türkiye gibi net petrol ithalatçısı ülkeler için kritik önem taşıyor.
Esra Çelik
•
UEA'nın açıklamasına göre, kurumun 32 üye ülkesinin 400 milyon varillik stratejik petrol rezervinin piyasanın kullanımına açılmasına ilişkin 11 Mart'ta anlaşmaya varmasının ardından, ülkeler bireysel uygulama planlarını UEA'ya sundu.
Bu kapsamda, söz konusu acil durum stokları kısa sürede piyasaya sürülecek. Ülkelerin planlarına göre, Asya-Okyanusya'daki UEA üyesi ülkeler stoklarını piyasaya "hemen" sunacak. Amerika kıtası ve Avrupa'daki UEA üyesi ülkelerin stokları ise bu ayın sonundan itibaren piyasaya verilmeye başlanacak.
UEA üyesi ülkelerin piyasanın kullanımına açmak üzere anlaşmaya vardığı toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunun yüzde 72'sini ham petrol, yüzde 28'ini ise petrol ürünleri oluşturuyor.
Bu stokların 172,2 milyon varilini ABD'nin stratejik petrol rezervleri oluştururken, Asya-Okyanusya ülkelerinin stratejik petrol rezervlerinden 66,8 milyon varil, endüstri stoklarından ise 41,8 milyon varil piyasaya sürülecek.
Avrupa'nın stratejik petrol rezervlerinden ise 32,7 milyon varil, endüstri stoklarından 74,8 milyon varil serbest bırakılacak. Ayrıca, Kanada'nın yerli üreticilerinden sağlayacağı 23,6 milyon varil petrol de söz konusu girişimi desteklemek üzere piyasanın kullanımına sunulacak.
UEA Başkanı Fatih Birol, geçen hafta, üye ülkelerin 400 milyon varille kurumun tarihindeki en yüksek miktarda stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardığını açıklamıştı.
Karar, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları sonrası İran'ın misilleme olarak bu ülkelerle bağlantılı gemilere Hürmüz Boğazı'ndan geçişi fiilen kapatması ve petrol piyasalarında meydana gelen arz şokunun ardından alındı.
Dünyadaki günlük petrol talebinin yüzde 20'sinin (günlük yaklaşık 20 milyon varil) taşındığı Hürmüz Boğazı'ndan taşınan ham petrol ve petrol ürünlerinin durma noktasına gelmesi, petrol fiyatlarında sert sıçramalara yol açtı.
IEA üye ülkelerinin koordineli şekilde acil durum petrol stoklarını piyasaya sürme kararı, 1974'te kurulan kurumun tarihinde bu kapsamdaki 6'ncı karar olma özelliğini taşıyor. Daha önceki kararlar, 1991, 2005, 2011 ve iki kez 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı başladığında alınmıştı.
IEA üye ülkeleri, net petrol ithalatının 90 gününe eş değer miktarda acil durum petrol stoku bulundurmakla yükümlü. Bu rezervler, petrol arzında ciddi bir kesinti yaşanması durumunda talebi karşılamaya yardımcı olmak ve olası aksamalara rağmen küresel ekonominin işleyişini sağlamak amacıyla tutuluyor.
IEA üyelerinin mevcut durumdaki 1,2 milyar varili aşan acil durum stokunun yanı sıra hükümetlerin yükümlülüğü altında 600 milyon varil daha endüstri stoku bulunuyor.
Bu stoklar genellikle rafineriler ve petrol ithalatçıları da dahil olmak üzere büyük tedarikçiler tarafından tesislerde depolanıyor.
