Yapay Zeka İş Gücünü Nasıl Dönüştürecek? WEF'ten 4 Senaryo
Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) son raporu, yapay zekanın 2030'a kadar işgücü piyasalarını nasıl şekillendireceğine dair dört kritik senaryo sunuyor. İş dünyasının yarısından fazlası iş kayıpları beklerken, rapor, "Süper Hızlandırılmış İlerleme"den "Yer Değiştirme Çağı"na kadar uzanan olası gelecekleri detaylandırıyor. Bu analiz, şirketlerin ve hükümetlerin teknolojik dönüşüme adaptasyon stratejileri geliştirmesi için yol haritası niteliğinde, özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler için önemli çıkarımlar barındırıyor.
Ayşe Yılmaz
•
WEF Ekonomik Büyüme, Canlanma ve Dönüşüm, İçgörü Lideri Kateryna Karunska ve WEF İş, Ücretler ve İstihdam Yaratma, İçgörü Lideri Sam Grayling, WEF'in "Yeni Ekonomide İşlerin Dört Geleceği: 2030'da Yapay Zeka ve Yetenek" raporunu değerlendirdi.
İş dünyası yapay zekanın etkisi konusunda ikiye bölünmüş durumda. Dünya Ekonomik Forumu'nun bir anketine göre, küresel çapta iş yöneticilerinin yarısından fazlası teknolojinin mevcut işleri ortadan kaldıracağını beklerken, yüzde 24'ü yapay zekanın yeni işler yaratacağını söylüyor. Yaklaşık yüzde 45'i de yapay zekanın olası bir etkisi olarak kar marjlarında artıştan bahsederken, çok daha azı bunun daha yüksek ücretlere yol açacağını düşünüyor.
Rapor, yapay zeka gelişmeleri ve işgücü hazırlığı kesişiminde işlerin geleceğine dair dört olası senaryo ortaya koyuyor ve 2030 yılı için potansiyel gidişatları detaylandırıyor.
İlk senaryo, yapay zekanın üstel ilerlemesi ve yaygın işgücü hazırlığının işletmelerin "temsili sıçraması"ndan yararlanmasını sağlayarak yapay zeka merkezli bir ekonomiye geçişi ve verimlilik ve inovasyonda atılımları tetiklediği Süper Hızlandırılmış İlerleme. Birçok iş ortadan kaybolurken, yeni meslekler ortaya çıkar ve kısmen insanların temsili orkestra şefi haline gelmesiyle hızla büyür. Olumlu tarafı, fiziksel ve sanal ağların iç içe geçmesi, yeteneklere, pazarlara ve kritik değer zincirlerine erişimi sınırlayan coğrafi sınırları en aza indirir. Bununla birlikte, sosyal güvenlik ağları, etik ve yönetişim çerçeveleri, değişimin hızı ve ölçeğine ayak uydurmakta zorlanır. Bu da işgücünün yer değiştirmesi ve yönetişim boşluklarıyla ilgili birçok yapısal gerilimi yoğunlaştırır.
İkinci senaryo ise Yer Değiştirme Çağı. Bu senaryoda yapay zekanın üstel ilerlemesi, işgücünün uyum sağlama kapasitesini geride bırakır. İşletmeler, azalan yetenek nedeniyle otomasyona yönelir ve eğitim ve yeniden beceri kazandırma sistemlerinin yanıt verebileceğinden daha hızlı bir şekilde işçileri yerinden eder. Temsil tabanlı yapay zeka, temel süreçleri devralarak verimlilikte bir artış yaratır ancak aynı zamanda yeni riskler de doğurur. Ekonomiler teknolojik olarak hızla ilerlerken sosyal olarak parçalanır; işsizlik artar, tüketici güveni azalır ve hükümetler artan toplumsal riskler ve istikrarsızlıkla karşı karşıya kalır. Ultra yalın ve yapay zeka tabanlı iş modellerinin genişlemesi yeni büyüme fırsatları yaratır, ancak temsil tabanlı yapay zeka sistemlerine aşırı güvenme ve denetim eksikliği sistemik riskleri ve bilişsel manipülasyonu artırır.
Bir sonraki senaryo, yapay zeka ilerlemesinin daha kademeli olduğu ve yapay zekaya hazır becerilerin yaygın olduğu Kopilot Ekonomisi. Bir "yapay zeka balonu"nun patlaması, kitlesel otomasyon yerine pragmatik entegrasyon ve iyileştirmeye odaklanmayı sağlar. Çoğu sektör, iş akışlarının yapısal yeniden tasarımından ziyade, özel ve göreve özgü yapay zeka entegrasyonuyla şekillenen kademeli bir dönüşüm görür. Eğitim, mobilite, altyapı ve yönetişime yapılan erken yatırımlar karşılığını verir ve ülkelerin ve işletmelerin insan uzmanlığını yükseltmelerini ve gelişmekte olan teknolojileri geliştirmelerini sağlar.
Yer değiştirme ve işgücü kaybı artmış olsa da, yapay zeka giderek bir tehditten ziyade bir fırsat olarak görülmekte ve insan-yapay zeka ekipleri küresel değer zincirlerini yeniden şekillendiriyor. Teknolojinin artan ekonomik önemi, yapay zeka yeteneği, yetenek ve kritik değer zincirlerinin kontrolüyle ilgili stratejik rekabeti artırma riskini taşıyor.
Son senaryo olan "Hareketsiz İlerleme", kademeli yapay zeka gelişimini ve kritik becerilerden yoksun bir işgücünü bir araya getiriyor. Maliyet baskıları ve kısa vadeli getiri yarışı, eski süreçleri pekiştiriyor. Teknolojik ilerleme görünür olsa da, dönüştürücü olmaktan çok uzak; hükümetler ve işletmeler, mevcut iş akışlarında kademeli verimlilik kazanımlarına öncelik vererek ve yetenek eksikliklerini telafi ederek, seçici ve muhafazakar yapay zeka uygulamalarına yöneliyor. Alan odaklı yapay zeka çözümlerinde, yerelleştirilmiş inovasyonda ve yetenek havuzlarında yeni fırsatlar ortaya çıkıyor, ancak verimlilik kazanımları eşitsiz kalıyor ve daha fazla yapay zeka uzmanlığına sahip firmalar ve bölgeler arasında yoğunlaşıyor. Yer değiştirme öncelikle rutin rolleri etkilerken, vasıflı mesleklerin ve manuel işlerin değeri artıyor. Yapay zeka destekli refah umudu, benimseme açıkları eşitsizliği körüklediği, ikiye bölünmüş bir ekonomi yarattığı ve büyümeyi sınırladığı için hayal kırıklığına dönüşüyor.
Bu senaryolar, liderlerin kritik belirsizlikleri keşfetmelerine ve yapay zeka ve yetenek alanındaki trendleri yönetmek ve bunlardan faydalanmak için stratejiler geliştirmelerine olanak tanıyan bir bakış açısı sunuyor.
Forumun yeni raporu, strateji yöneticileri ve konu uzmanlarıyla yapılan görüşmelerden yola çıkarak, işletmelerin her türlü senaryoya hazırlanmasına yardımcı olabilecek bir dizi "pişmanlık duyulmayacak" strateji de içeriyor.
Küçük adımlarla başlamak hızlı büyümeye yardımcı olabilir ve farklı sektörlerdeki teknoloji kullanım durumlarını anlamak, stratejik yapay zeka entegrasyonunu ölçeklendirmeye yardımcı olabilir. Teknoloji ve yetenek stratejilerini uyumlu hale getirmek, verimliliği ve güveni artıracak şekilde teknoloji ve yeteneğin eş zamanlı olarak gelişmesini sağlamak için kritik önem taşıyacak. İnsan-yapay zeka işbirliğine, temsil tabanlı iş akışlarına, veri yönetimine ve altyapıya yatırım yapan işletmelerin nispeten daha dirençli olması muhtemel.
En önemlisi, farklı senaryoların (roller, nesiller, kariyer yolları, iş akışları ve teknolojiler genelinde) olası sonuçlarına hazırlanmak ve ortaklıklardan yararlanmak, riski azaltmaya ve karmaşıklığı yönetmeye yardımcı olabilir.
Dünya Ekonomik Forumu'nun Geleceğin İşleri Girişimi ve Yeniden Beceri Kazandırma Devrimi, işletmelere, hükümetlere ve sivil topluma aşağıdaki stratejileri birlikte tasarlama, tartışma ve yaygınlaştırma alanı sağlıyor:
Bireylerin ve kuruluşların geleceğin çalışma dünyasında başarılı olabilmeleri için gerekli donanıma sahip olmalarını sağlayın.
Değişen işgücü piyasası taleplerine ve zorluklarına etkili bir şekilde yanıt verin.
Daha iyi eğitim-sanayi bağlantıları oluşturun ve en iyi yeteneklere ve ilgili becerilere sürekli erişimi destekleyin.
İnsan odaklı teknoloji kullanımı yoluyla verimliliği artırmak için en büyük değer fırsatlarını belirleyin.
Erişilebilirliği artıran, eşitliği iyileştiren ve etkili öğrenme sonuçları sağlayan, geleceğe hazır eğitim sistemleri oluşturmak için yapay zekadan yararlanın.
