UEA: Acil petrol rezervleri piyasaya sürülmeye başladı
Ahmet Yıldız
•
Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Birol, UEA'nın Paris'teki merkezinde yaptığı açıklamada, Orta Doğu'daki gerilimden etkilenenlere başsağlığı diledi.
Orta Doğu'daki savaşın dünya petrol piyasası tarihinde en büyük tedarik kesintisini yarattığını belirten Birol, Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapalı olması nedeniyle piyasada devre dışı kalan petrol miktarının 1973 petrol krizinde ve sonrasında yaşanan tüm kesintilerden daha yüksek olduğunu söyledi.
Birol, Orta Doğu'daki gerilimin doğal gaz piyasasında da önemli zorluklara yol açtığını belirterek, piyasadaki arz kısıtlarının enerji güvenliği ve küresel ekonomi açısından ciddi sonuçlar doğurduğunu ifade etti.
UEA üye ülkelerinin petrol piyasasındaki tedarik kesintisine karşı geçen hafta acil durum petrol stoklarından 400 milyon varilin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardığını hatırlatan Birol, bunun UEA tarihindeki en büyük stratejik petrol rezerv kullanımı olduğunu kaydetti.
Birol, alınan kararın piyasalarda etkisini gösterdiğini ve petrol fiyatlarının geçen haftaya göre daha düşük seviyelerde seyrettiğini belirterek, "Ancak geçen hafta söylediğimi tekrar ediyorum, petrol ve gazın istikrarlı akışına geri dönmenin en önemli koşulu, Hürmüz Boğazı'ndan geçişin yeniden başlamasıdır" dedi.
Petrol arzındaki kesintinin başta gelişmekte olan ülkeler ve Asya ekonomileri olmak üzere tüm ekonomileri ve tüketicileri etkilediğini vurgulayan Birol, şu değerlendirmede bulundu:
"Enerji arzı üzerindeki en büyük ve en acil etkiler Asya'da hissediliyor. Arz kesintilerinden en çok etkilenen tüketiciler ve fiyat artışlarından en fazla etkilenenler, Güney ve Güneydoğu Asya'daki gelişmekte olan ekonomiler. Bu bölgelerde sadece taşımacılık için değil, aynı zamanda mutfak yakıtları, yani yemek pişirme için LPG temini konusunda da acil önlemler uygulanıyor. Etkilenenler sadece tüketiciler değil. Orta Doğu'daki önemli üreticiler, örneğin Irak, artık temel mali gelir kaynaklarının büyük bir kısmından mahrum bırakılmış durumda. Karşı karşıya olduğumuz durum bu."
Birol, stratejik petrol rezervlerinin kullanıma açılmasına ilişkin süreç hakkında, "Şu anda ben konuşurken, UEA'nın girişimi sayesinde, stratejik petrol rezervlerinden Asya piyasasına akış başladı. Bunlara ek olarak, UEA acil durum petrol stoklarından daha fazla petrol ve petrol ürünü piyasaya sürülmeye devam ediyor" dedi.
Asya-Pasifik ülkelerinin acil durum stoklarından 100 milyon varilin üzerinde petrolü piyasaya sunma kararına katıldığını belirten Birol, Avrupa ülkelerinin de benzer miktarda petrolü piyasaya sağlamayı kabul ettiğini ifade etti. Amerika kıtasından ise 170 milyon varilin üzerinde petrol rezervinin geleceğini ve 20 milyon varili aşan üretim artışı beklendiğini söyledi.
Birol, tüm üye ülkelerle koordinasyon içinde hareket ettiklerini belirterek, "UEA üye ülkelerinin bu büyük miktardaki petrol rezervini kullanıma açmasına rağmen, hâlâ çok fazla stokumuz mevcut. Mevcut stokların serbest bırakılması tamamlandığında, UEA üye ülkelerinin hükümet ve hükümet yükümlülüğü altındaki endüstriyel stokları yalnızca yaklaşık yüzde 20 azalmış olacak. Hâlâ 1,4 milyar varilden fazla stok kalacak ki, bu da gerektiğinde daha fazlasını yapabileceğimiz anlamına geliyor" ifadelerini kullandı.
Birol, petrol piyasasındaki arz kesintisinin daha uzun sürmesi ihtimaline karşı hazırlıklı olunması gerektiğini belirterek, "Hürmüz Boğazı yarın yeniden açılsa bile, UEA tahminlerine göre, küresel enerji ticaretinin toparlanması zaman alacak." uyarısında bulundu.
IEA Başkanı Birol geçen hafta, IEA üyesi ülkelerin kurum tarihindeki en yüksek miktarda stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardığını açıklamıştı.
Karar, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları sonrasında İran'ın misilleme olarak bu ülkelerle bağlantılı gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini fiilen durdurması ve petrol piyasalarında oluşan arz şokunun ardından alındı.
Dünyadaki günlük petrol talebinin yaklaşık yüzde 20'sinin taşındığı Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol ve petrol ürünlerinin akışının durma noktasına gelmesi petrol fiyatlarında sert yükselişlere yol açtı.
UEA üye ülkelerinin koordineli biçimde acil durum petrol stoklarını piyasaya sürme kararı, 1974 yılında kurulan kurumun tarihinde bu kapsamda alınan 6. karar oldu. Daha önce bu tür kararlar 1991, 2005, 2011 ve Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında iki kez 2022 yılında alınmıştı.
UEA üye ülkeleri, net petrol ithalatının 90 gününe eş değer miktarda acil durum petrol stoku bulundurmakla yükümlü bulunuyor. Bu rezervler, petrol arzında ciddi kesintiler yaşandığında talebi karşılamak ve küresel ekonominin işleyişinin sürmesini sağlamak amacıyla tutuluyor.
UEA üyelerinin mevcut durumda 1,2 milyar varili aşan acil durum stokuna ek olarak hükümetlerin yükümlülüğü altında yaklaşık 600 milyon varil daha endüstri stoku bulunuyor. Bu stoklar genellikle rafineriler ve petrol ithalatçıları da dahil olmak üzere büyük tedarikçiler tarafından depolama tesislerinde tutuluyor.
