Orta Doğu Gerilimi Küresel Ekonomiyi Tehdit Ediyor: EBRD Uyarısı
Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimler, küresel ekonomiyi derinden etkilemeye devam ediyor. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası'nın (EBRD) son analizi, enerji ve gıda fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra tedarik zinciri aksaklıkları nedeniyle küresel büyümenin %0,4 puan azalabileceği ve enflasyonun %1,5 puan üzerinde artabileceği konusunda uyarıyor. Özellikle Türkiye'nin de aralarında bulunduğu EBRD faaliyet bölgeleri için riskler artıyor.
Selin Öztürk
•
EBRD'nin "Orta Doğu'daki çatışmanın potansiyel ekonomik etkisi" başlıklı son Bölgesel Ekonomik Güncellemesi'ne göre, Basra Körfezi'ndeki üretim ve taşımacılık hatlarında yaşanan aksaklıklar nedeniyle enerji fiyatları keskin şekilde yükseldi.
Petrol ve doğalgaz fiyatları tarihsel zirvelerin altında kalmaya devam etse de aksaklıkların sürmesi halinde fiyatlar daha da artabilir.
Analize göre, petrolün varil fiyatının uzun süre 100 doların üzerinde kalması, kimyasallar ve metallerde tedarik zinciri aksaklıklarının devam etmesi halinde, küresel ekonomik büyüme en az yüzde 0,4 puan azalabilir ve enflasyon ise yüzde 1,5 puanın üzerinde artabilir.
Bu senaryoda, EBRD'nin faaliyet gösterdiği bölgelerdeki ekonomik büyüme de yüzde 0,4 puana kadar aşağı yönlü revize edilebilir.
Gerilimin etkileri, tarımsal girdiler ve sanayi tedarik zincirlerinde de hissediliyor. Küresel gübre ham maddesi ticaretinin önemli bir bölümü Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Bu durum gıda fiyatlarının artma riskini yükseltiyor. Körfez ticaret yollarındaki aksaklıklar, alüminyum, kükürt, helyum, petrokimyasallar ve plastikler gibi kritik girdileri de etkileyerek küresel enflasyonist baskıları artırabilir.
Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ile ticaret, EBRD bölgelerindeki birçok ekonomi için önemliyken, İran ile doğrudan ticaret sınırlı düzeyde kalıyor.
Irak gibi Hürmüz Boğazı üzerinden ihracata bağımlı ekonomiler özel zorluklarla karşılaşabilir ancak bu ülkelerde buğday gibi temel emtialara ilişkin mevcut stoklar belirli bir tampon sağlıyor.
Öte yandan, Orta Doğu'da turizme bağımlı ekonomilerde ziyaretçi sayılarının düşmesi beklenirken, gerilim ülke ekonomilerinde finansal koşulların sıkılaşmasına yol açıyor. Bazı ekonomilerden sermaye çıkışları şu ana kadar yönetilebilir düzeyde kaldı ama küresel finansal koşulların daha da bozulması halinde sermaye çıkışları daha da hızlanabilir.
EBRD'ye göre, ekonomilerin dış ticaret hadlerindeki şokları ne ölçüde dengeleyebileceği, mali ve dış tamponlarının gücüne bağlı olacak.
EBRD'nin faaliyet gösterdiği 40'tan fazla ülke arasında Türkiye başta olmak üzere, Mısır, Irak, Kenya, Lübnan, Ürdün, Moldova, Moğolistan, Senegal, Tunus, Ukrayna, Azerbaycan, Yunanistan, Nijerya gibi ülkeler yer alıyor.
EBRD Başekonomisti Beata Javorcik, yaptığı değerlendirmede, Orta Doğu'daki gerilimin, jeopolitik şokların enerji piyasaları, tedarik zincirleri ve finansal koşullar üzerinden ne kadar hızlı yayılabildiğini gösterdiğini belirtti.
Enerji fiyatlarındaki artışın, Avrupa imalat sektörü için zaten zorlu olan bir dönemde gerçekleştiğini aktaran Javorcik, "Çatışmanın daha geniş etkilerinin, Orta Avrupa'da yüksek savunma harcamaları ve güney ile doğu Akdeniz ile Sahra altı Afrika'da yüksek borç servis maliyetleri nedeniyle zaten zorlanan kamu bütçeleri üzerinde ek baskı yaratması muhtemel. Çatışmanın etkileri, çatışma sona erdikten sonra da devam edebilir" ifadelerini kullandı.
