Küresel Petrol Piyasasında Jeopolitik Fırtına: Arz Zincirleri ve Fiyatlar

Küresel enerji piyasaları, jeopolitik gerilimlerin ve yaptırımların gölgesinde yeni bir dönemece giriyor. ABD'nin Rusya'nın enerji devleri Rosneft PJSC ve Lukoil PJSC'ye yönelik yaptırımlarının yürürlüğe girmesi beklentisi ve Avrupa Birliği'nin Moskova'nın savaş finansman kapasitesini zayıflatmaya yönelik yeni adımlar araması, petrol fiyatlarında yatay ancak kırılgan bir seyri beraberinde getiriyor. Bu gelişmeler, halihazırda arz fazlası beklentileriyle mücadele eden piyasada yüzde 2'yi aşan haftalık düşüşler sonrası Brent petrolün varil başına 63 dolar, ABD ham petrolünün (WTI) ise 60 doların altında kalmasına neden oldu. Ancak asıl etki, küresel enerji ticaretinin temel dinamiklerinde yaşanıyor. Rus Enerji Ticaretinde Büyük Çalkantı ABD'nin Rus enerji şirketlerine yönelik cezaları, özellikle Hindistan gibi kilit alıcılara yönelik petrol akışlarını ciddi şekilde aksattı. Bu durum, Lukoil gibi devleri uluslararası varlıklarını elden çıkarmak üzere alıcı arayışına itti. Rusya'nın yakıt ihracatının, rafineri altyapısına yönelik saldırılar ve ABD yaptırımlarının etkisiyle Kasım ayının ilk yarısında Ukrayna işgalinden bu yana en düşük seviyesine gerilemesi, Moskova'nın enerji gelirleri üzerindeki baskıyı gözler önüne seriyor. Bu süreçte, Lukoil'in uluslararası operasyonlarındaki paylarını satın almak isteyen çok sayıda talip ortaya çıktı. Nitekim, Exxon Mobil yöneticileri, Irak Petrol Bakanı Hayyan Abdul Ghani ile bir araya gelerek, ülkenin üretiminin yüzde 10'unu oluşturan West Qurna 2 sahasındaki Rus şirketine ait payı masaya yatırdı. Bu tür görüşmeler, yaptırımların küresel enerji haritasını nasıl yeniden şekillendirdiğinin somut bir göstergesi. AB'den "Gölge Filo"ya Karşı Yeni Hamle Avrupa Birliği de boş durmuyor. Rusya'nın petrol taşımacılığında kullandığı ve yaptırımları delmesine yardımcı olan "gölge filo" tankerlerini destekleyen kuruluşlara yönelik ek kısıtlamalar üzerinde çalışıyor. Bu hamle, Rusya'nın enerji ihracatından elde ettiği geliri daha da düşürmeyi ve Ukrayna'daki savaşı finanse etme kapasitesini zayıflatmayı hedefliyor. Ancak bu tür önlemler, küresel deniz taşımacılığı sigorta ve lojistik maliyetlerini artırarak nihai tüketici fiyatlarına yansıma potansiyeli taşıyor. "Jeopolitik risk primi, küresel arz fazlası beklentilerini bir süreliğine gölgede bırakıyor. Yaptırımlar ve karşı adımlar, petrol piyasalarında öngörülemezliği artırarak, fiyat istikrarını ciddi şekilde tehdit ediyor." Küresel Enerji Güvenliği ve Türkiye İçin Anlamı OPEC+ ve diğer üreticilerin arzı artırma çabalarına rağmen, yıl genelinde beklenen arz fazlası, artan jeopolitik gerilimlerin fiyatlara eklediği risk primi nedeniyle etkisini tam olarak gösteremiyor. Bu durum, küresel enerji güvenliği açısından yeni zorluklar yaratıyor. Ticaret rotalarının değişmesi, lojistik maliyetlerinin artması ve arz zincirlerindeki belirsizlikler, enerji ithalatçısı ülkeler için önemli riskler barındırıyor. Türkiye gibi net enerji ithalatçısı bir ülke için, petrol fiyatlarındaki bu oynaklık ve yukarı yönlü riskler, enflasyonla mücadeleyi zorlaştırabilir ve cari açık üzerinde baskı yaratabilir. Küresel piyasalardaki bu tür yapısal değişimler, enerji tedarik stratejilerinin gözden geçirilmesini ve alternatif kaynaklara yönelimi daha da kritik hale getiriyor. Özetle, petrol piyasaları sadece arz ve talep dengesiyle değil, aynı zamanda uluslararası ilişkilerin karmaşık dinamikleriyle de şekillenmeye devam edecek. Önümüzdeki dönemde ABD ve AB'nin atacağı adımlar ile Rusya'nın bunlara vereceği tepkiler, küresel enerji fiyatlarının ve arz güvenliğinin seyrini belirleyici olacak.