Küresel Gıda Fiyatları 5 Ay Sonra Yükselişte: Enflasyon Baskısı Artıyor mu?
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi, beş ay aranın ardından yeniden yükselişe geçerek küresel piyasalarda enflasyon endişelerini tazeledi. Tahıl, et ve bitkisel yağ gruplarındaki artışlar endeksi yukarı çekerken, özellikle jeopolitik gerilimler ve iklim olayları temel gıda maddelerinin fiyatlarını etkiledi. Bu durum, ithalata bağımlı ülkeler ve tüketiciler için yeni bir maliyet dalgasının habercisi olabilir.
Mustafa Koç
•
Birleşmiş Milletler (BM) Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi, tahıl, et ve bitkisel yağ gruplarının fiyatlarındaki artışın etkisiyle beş ay sonra ilk kez yükselişe geçti.
FAO Gıda Fiyat Endeksi, Şubat'ta aylık bazda yüzde yüzde 0,9 artarken yıllık bazda yüzde 1 gerileyerek 125.3 puan oldu.
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, Şubat'ta aylık yüzde 1,1 artış gösterdi ancak yıllık bazda yüzde 3,5 geriledi. Dünya buğday fiyatları Şubat ayında yüzde 1,8 arttı; bu artışın temelinde Avrupa ve ABD'nin bazı bölgelerinde zirai don olayları ve kış aylarında don nedeniyle ürün kaybı riskinin artmasına ilişkin raporlar etkili oldu. Rusya Federasyonu'ndaki lojistik aksamalar ve Karadeniz bölgesindeki devam eden gerilimler de artışa katkıda bulundu. Uluslararası tahıl fiyatları da daha ılımlı bir şekilde yükseldi. Dünya mısır fiyatları genel olarak istikrarlı kalırken, arpa fiyatları Çin'in Avustralya'dan gelen ürünlere yönelik sürekli talebi ve Kuzey Afrika'dan Avrupa'dan tedarik sağlayan alıcıların alımları nedeniyle yükselmeye devam etti. Sorgum fiyatları da güçlü uluslararası talep nedeniyle arttı. FAO Tüm Pirinç Fiyat Endeksi, Şubat ayında basmati ve Japonica çeşitlerine yönelik sürekli talep sayesinde yüzde 0,4 arttı.
FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, Şubat'ta aylık yüzde 3,3 artarak Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Endeks, yıllık bazda ise yüzde 11,7 yükseldi. Bu artış, palm, soya ve kolza yağı fiyatlarındaki yükselişten kaynaklanırken, ayçiçek yağı fiyatlarındaki düşüşü fazlasıyla telafi etti. Uluslararası palm yağı fiyatları, güçlü küresel ithalat talebi ve Güneydoğu Asya'daki mevsimsel olarak düşük üretim sayesinde art arda üçüncü ayda da yükseldi. Dünya soya yağı fiyatları, ABD'de biyoyakıt politikalarına yönelik destekleyici önlemler beklentisiyle artarken, kolza yağı fiyatları Kanada'dan gelen arz için daha güçlü ithalat talebi beklentisiyle toparlandı. Buna karşılık, ayçiçek yağı fiyatları, yüksek fiyatlar ve Arjantin'den gelen artan ihracat arzı nedeniyle düşük ithalat talebini yansıtarak orta derecede geriledi ancak bir önceki yılın seviyelerinin oldukça üzerinde kaldı.
FAO Et Fiyat Endeksi Şubat'ta aylık bazda yüzde 0,8 ve yıllık bazda yüzde 8 arttı. Söz konusu artış büyük ölçüde dünya genelindeki sığır ve koyun eti fiyatlarındaki yükselişten kaynaklanırken, kümes hayvanları ve domuz eti fiyatlarında yalnızca marjinal artışlar kaydedildi. Koyun eti fiyatları, küresel ihracatın ana kaynağı olan Okyanusya'dan sınırlı arz ve istikrarlı küresel talep nedeniyle yeni bir rekor seviyeye ulaştı. Sığır eti fiyatları da başta Avustralya ve Brezilya olmak üzere önde gelen tedarikçilerde ihracat fiyatlarını destekleyen Çin ve ABD'den gelen güçlü alım ilgisiyle arttı. Domuz eti fiyatları ay içinde hafifçe yükseldi. ABD'deki yüksek fiyatlar, güçlü uluslararası talebi yansıtırken, Brezilya'daki bol arz nedeniyle düşük ihracat fiyatları tarafından kısmen dengelendi. Avrupa Birliği'nde ise önceki ayda keskin bir düşüşe katkıda bulunan tatil dönemiyle ilgili kesim gecikmelerinin büyük ölçüde giderilmesiyle fiyatlar istikrar kazandı. Kümes hayvanı eti fiyatları, bazı pazarlardaki güçlü ithalat talebinin, önemli üretici ülkelerdeki bol arzla kısmen dengelenmesi sonucu, yukarı yönlü fiyat baskısını sınırlayarak, marjinal bir artış gösterdi.
FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi ise Şubat'ta aylık bazda yüzde 1,2 düşerken, yıllık yüzde 19,2 geriledi. Şubat ayındaki düşüş, Temmuz 2025'te başlayan aşağı yönlü trendin devam ettiğini gösteriyor. Bu gerileme özellikle Avrupa Birliği'nde peynir fiyatlarındaki sürekli düşüşe bağlandı. Bu düşüş ise süt arzının artması, önemli ihracat pazarlarından gelen talebin azalması ve uluslararası rekabetin yoğunlaşmasından kaynaklandı. Buna karşılık, hem yağsız süt hem de tam yağlı süt tozları için uluslararası fiyatlar, özellikle Kuzey Afrika, Yakın Doğu ve Güneydoğu Asya'dan gelen ithalat talebindeki artışın yanı sıra Yeni Zelanda'da süt arzındaki mevsimsel yavaşlamanın desteğiyle önemli ölçüde arttı. Dünya tereyağı fiyatları, Haziran 2025'te tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığından bu yana ilk aylık artışını kaydetti. Bu artış, daha güçlü uluslararası talep ve Okyanusya'daki arz büyüme beklentilerinin daralmasıyla desteklendi. Ancak artışlar, bol miktarda krema arzı nedeniyle Avrupa Birliği'ndeki daha düşük fiyatlarla sınırlandırıldı.
FAO Şeker Fiyat Endeksi Şubat'ta aylık bazda yüzde yüzde 4,1 azalırken, yıllıkta yüzde 27,3 düştü. Bu, endeksin art arda ikinci aylık düşüşe ve Ekim 2020'den bu yana en düşük seviyeye işaret ediyor. Mevcut sezonda küresel arzın bol olacağına dair beklentiler, dünya şeker fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmaya devam etti. ABD'de rekor üretim tahminleri de dahil olmak üzere genel olarak olumlu üretim beklentileri, Hindistan'ın üretim tahminindeki aşağı yönlü revizyon ve Brezilya'daki mevsimsel üretim düşüşünden kaynaklanan yukarı yönlü fiyat baskısını fazlasıyla dengeledi.
