Kasırgaları sınıflandıran mevcut kategoriler artık yetersiz kalıyor
Küresel iklim değişikliği nedeniyle kasırgaların sayısı, sıklığı ve şiddetinde artış yaşanırken bazı uzmanlara göre kasırgaları sınıflandırmada kullanılan mevcut kategoriler yetersiz kalıyor.
Kasırgalar, sürekli rüzgar hızına dayalı olmak üzere 1 ile 5 arasında Saffir-Simpson Kasırga Ölçeği'ne göre sınıflandırılıyor.
Fatma Demir
•
Küresel iklim değişikliği nedeniyle kasırgaların sayısı, sıklığı ve şiddetinde artış yaşanırken bazı uzmanlara göre kasırgaları sınıflandırmada kullanılan mevcut kategoriler yetersiz kalıyor.
Kasırgalar, sürekli rüzgar hızına dayalı olmak üzere 1 ile 5 arasında Saffir-Simpson Kasırga Ölçeği'ne göre sınıflandırılıyor. Bu ölçeğe göre, rüzgar hızı saatte 119-153 kilometre olan kasırgalar kategori 1, 154-177 kilometre kategori 2, 178-208 kilometre kategori 3, 209-251 kilometre kategori 4, 252 kilometre ve üzeri ise kategori 5 olarak tanımlanıyor.
Tayvan Ulusal Üniversitesi ile Hawaii Üniversitesinden akademisyenlerin yaptığı ve sonuçları Amerikan Jeofizik Birliği (AGU) tarafından yayımlanan çalışmada, iklim değişikliğinin, fırtına oluşumuna yol açan okyanuslardaki sıcak noktaların büyümesinde yüzde 60 ila 70 etkili olduğu belirtildi.
Okyanuslardaki bu sıcak noktalardaki artışın kasırgaların şiddetini de artırdığını ve kasırgaların sınıflandırılmasında kullanılan 5 seviyenin bu şiddeti tanımlamada yetersiz kalacağını savunan uzmanlar, rüzgar hızının saatte 296 kilometreyi geçtiği kasırgaların "Kategori 6" olarak tanımlanması önerisinde bulundu.
Son 40 yılda kaydedilen tüm büyük kasırgaları inceleyen ekip, kategori 6'ya girebilecek kasırgaların giderek daha fazla yayıldığını belirledi.
Buna göre, hızı saatte 296 kilometreyi geçen tropikal siklon sayısı 1982'den 2012'ye kadarki 30 yıllık süreçte 8 olarak kaydedilirken, 2013'ten 2023'e kadarki 10 yıllık dönemde bu sayı 10 oldu.
Buna göre, son 40 yılda meydana gelen ve uzmanların önerdiği kategori 6'ya girebilecek 18 siklonun 10'u son 10 yılda yaşandı.
Bu kasırgaların büyük kısmı okyanuslardaki sıcak noktalarda meydana gelirken, en etkili sıcak noktanın Filipinler ve Borneo Adası'nın doğusundaki Batı Pasifik olduğu vurgulandı. Bir diğer sıcak nokta ise Kuzey Atlantik'te, Küba, Hispaniola Adası ve Florida'nın doğusunda yer alıyor. Çalışmada, bu sıcak noktaların yıllar içinde giderek büyüdüğünün de altı çizildi.
Araştırmayı yapan uzmanlara göre, kasırga kategorisinin 6'ya çıkarılması, özellikle şiddetli kasırgaların daha sık görüldüğü sıcak noktalardaki yerleşimlerin kasırga etkilerine dayanıklı hale getirilmesine yardımcı olacak.
Prof. Dr. Murat Türkeş, okyanusların daha fazla ısı tutması, sıcaklıkların artması ve deniz yüzey sıcaklıklarının kasırga mevsimlerinde daha uzun süre 27 derece ve üzerinde seyretmesinin iklim değişikliği ve tropikal siklonlar arasındaki bağlantıya işaret ettiğini söyledi.
Tropikal siklonların kasırga 5 düzeyini aşan bazı bölgelerin sıcak noktalar olarak tanımlandığını belirten Türkeş, "İklim değişikliği şiddetlendikçe, tropikal siklon oluşum mevsiminde ortalama deniz yüzey sıcaklıklarının 27 derece ve üzerine çıkmasıyla, sayıdan daha da önemlisi daha şiddetli merkez rüzgarının kategori 5'in üzerine çıkacak kadar şiddetli tropikal siklonların oluşacağı söyleniyor. Yüzey sıcaklıklarının artmasıyla bu sıcak sularda buharlaşmanın artması da çok önemli. Deniz yüzey sıcaklıkları ve buharlaşmanın artması iklim değişikliği ile birlikte daha şiddetli tropikal siklonların oluşmasına yol açıyor." dedi.
Türkeş, tropikal siklonların oluştuğu sıcak bölgelerde kategori 5 kapsamının aşıldığı çok sayıda tropikal siklonun meydana gelmesiyle yeni sınıflandırma kategorilerinin düşünülebileceğini söyledi.
Saffir-Simpson Kasırga Ölçeği'nin kategori 5 kapsamında şiddet aralığı bulunmadığını ifade eden Türkeş, yeni kategorilerin belirlenmesi aşamasında iklim normali kapsamında son 30 yılda meydana gelen tropikal siklonların şiddetine bakılması gerektiğini kaydetti.
Türkeş, sözlerini şöyle sürdürdü: "Eğer çok sayıda oluşum kategori 5'i aşıyor ve saatte 250 kilometreden çok farklı, örneğin saatte 300 kilometreye eşit veya daha yükseğe çıkıyorsa o zaman siklonun ciddiyetini anlatabilmek için bir kategori 6 oluşturulabilir. Ancak şu anda kategori 5 buna bu şekliyle hizmet ediyor. Tropikal siklon oluşum ve büyüklüklerine ilişkin bir klimatolojik istatistiksel çalışma yapıldığında daha fazla veriye ihtiyaç var. 20-30 yıllık dönemde 8-10 gibi sayılar yeni istatistiksel açıdan çok önemli değil, önemsiz demiyorum. Makalede sözünü edilen sayıların önümüzdeki yıllarda aşıldığı, kasırgalar, tayfunlar, siklonlar oluşursa o zaman ihtiyaç gereği ki özellikle şiddetli tropikal siklonların yaratacağı olumsuz etkileri duyurabilmek için kategori 6 kullanılabilir."
Türkeş, binaları uçuracak kadar şiddetli fırtınaların sel, taşkın, heyelan, kentsel su baskını gibi aşırı yağışları da beraberinde getirdiğini vurguladı.
İklim değişikliği etkilerinin olmadığı bir senaryoda bile yılın belli dönemlerinde ve tropikal siklon coğrafyalarında can ve mal kayıplarına yol açan, tarım alanlarına, ekosistemlere zarar veren siklonların meydana geldiğine değinen Türkeş, iklim değişikliğiyle birlikte şiddetleri daha da artan tropikal siklonlara karşı erken uyarı sistemlerinin daha fazla önem kazandığı tespitini paylaştı.
