Dünyanın birincil rezerv para birimi konumundaki doların küresel rezervlerdeki payı, politika belirsizlikleri ve ülkelerin rezerv çeşitlendirme eğilimlerinin etkisiyle geriliyor.
Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) Resmi Döviz Rezervlerinin Para Birimi Dağılımı (COFER) verilerinden derlenen bilgilere göre, 2025'in üçüncü çeyreği itibarıyla toplam küresel rezervler 13 trilyon dolara yükseldi.
Bu dönemde doların küresel döviz rezervlerindeki payı yüzde 56,92 olarak kayıtlara geçti. Doların rezervlerdeki payı, geçen yılın ilk çeyreğinde yüzde 58,51, ikinci çeyreğinde ise yüzde 57,08 seviyelerindeydi.
Veriler, doların 1999'un başında yüzde 71,19 seviyesinde olan küresel döviz rezervlerindeki payının yıllar içinde belirgin bir düşüş gösterdiğini ortaya koydu.
Küresel rezervlerde euronun payında ise geçen yıl yükseliş görüldü. Geçen yılın ilk çeyreğinde yüzde 19,12 olan euronun payı, ikinci çeyrekte yüzde 20,24, üçüncü çeyrekte ise yüzde 20,33 oldu.
Japon yeninin küresel rezervlerdeki payı, geçen yılın ilk çeyreğindeki yüzde 5,73 seviyesinden ikinci çeyrekte yüzde 5,65'e gerilese de üçüncü çeyrekte yüzde 5,82'ye tırmandı.
Çin yuanının payı ise geçen yılın ilk çeyreğinde yüzde 1,96'dan ikinci çeyrekte yüzde 1,99'a yükselmesinin ardından üçüncü çeyrekte yüzde 1,93'e indi.
Doların rezervlerdeki payında görülen düşüş, doların rezerv para birimi statüsü ve küresel para sistemindeki merkezi konumunu koruyup koruyamayacağına ilişkin tartışmaları gündeme getiriyor. Ancak küresel finansal işlemlerde doların hakimiyetinin sürdüğü görülüyor.
ABD'nin küresel ticaretin yaklaşık yüzde 10'unu gerçekleştirmesine rağmen, küresel ticaretin yarısından fazlası dolar üzerinden faturalandırılıyor. Enerji ödemelerinin bir kısmının dolar dışı para birimlerine kaymasına rağmen küresel ticarete konu olan çoğu emtia dolar üzerinden fiyatlandırılıyor.
Ödemelere ilişkin veriler, doların küresel ödemelerde en çok kullanılan para birimi olduğunu ortaya koyuyor. SWIFT verilerine göre, doların küresel ödemelerdeki payı geçen yıl aralıkta yüzde 50,49 olarak kaydedildi.
Aynı dönemde euronun payı yüzde 21,9, İngiliz sterlinin payı yüzde 6,73, Kanada dolarının payı yüzde 3,44, Japon yeninin payı yüzde 3,42 ve Çin yuanının payı yüzde 2,73 oldu.
Daha önce ABD Merkez Bankası (Fed) bünyesinde görev yapan American Enterprise Institute (AEI) Kıdemli Uzmanı Steven Kamin, doların rezervlerdeki payı azalsa da küresel piyasalarda hâlâ baskın para birimi olmaya devam ettiğini söyledi.
Bu düşüşün büyük bir kısmının rezerv yöneticilerinin çeşitlendirme arayışından ve Kanada veya Avustralya doları gibi geleneksel olmayan para birimlerini rezervlerine eklemelerinden kaynaklandığını belirten Kamin, ayrıca rezervlerini artıran İsviçre gibi ülkelerin rezervlerindeki dolar payının diğer para birimlerine kıyasla daha düşük olması nedeniyle doların toplam payının azaldığını aktardı.
Kamin, rezervlerdeki payda düşüşün doların değer kaybetmesinin bir sonucu olabileceğine de işaret etti.
Euro, yuan veya diğer para birimlerinin küresel olarak hakim para birimi olarak doların yerini alacağını düşünmediğini belirten Kamin, "Beklentim, doların öngörülebilir gelecekte hakim konumda kalmaya devam edeceği, ancak bu hakimiyetin boyutunun azalacağı yönünde. Başka bir deyişle, küresel para sistemi daha dengeli, çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerleyecek, ancak dolar en önemli para birimi olarak kalmaya devam edecektir" dedi.
Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola da son yıllarda küresel rezervlerde doların payının azalmasının birkaç faktörün birleşimiyle ilgili olduğunu söyledi.
Ancak en önemli etkenin geçen yıl içindeki politika belirsizlikleri olduğuna işaret eden Sonola, "Bu kapsamda, tarifelerden kaynaklanan belirsizlikler, Grönland ile ilgili belirsizlikler ve şimdi de Japonya'nın mali sorunları ve ABD'nin bu sorunların istikrara kavuşturulmasında rol oynama potansiyeliyle ilgili belirsizlikler yer alıyor" diye konuştu.
Sonola, dolara güvenin kaybolduğunun söylenebileceği bir noktaya gelinmediğini, bu durumdan hala çok uzak olunduğunu vurguladı.
Daha uzun vadeli bir bakış açısıyla, 10 yıllık, hatta 50 yıllık bir perspektiften bakıldığında, doların nominal değerinin bu iki zaman dilimi için uzun vadeli ortalamanın hala yakınında seyrettiğine işaret eden Sonola, "Bununla birlikte, marjlarda bir miktar çeşitlilik olduğu açıktır ve politika belirsizlikleri devam ederse bu eğilim muhtemelen sürecektir" diye konuştu.
Sonola, ileriki dönemde hiçbir para biriminin doların yerini alacağını düşünmediğini vurgulayarak, ABD'deki derin hisse senedi, kredi ve tahvil piyasalarının, benzer derinlik ve kapsamda bir alternatifin yokluğunda dolara önemli destek sağladığını kaydetti.
