Global büyüklüğü 3,57 trilyon dolar olarak tahmin edilen yasa dışı ticaret, yarattığı haksız rekabetle yasal ekonomik faaliyetleri daraltırken, neden olduğu vergi kayıplarıyla kamu kaynaklarını eritmeye devam ediyor.
Neden olduğu vergi kaybıyla toplumsal yatırımları eriten yasa dışı ticarete ilişkin olarak, Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat’ın katılımıyla Ankara Ticaret Odası’nda (ATO) 12 Ocak 2026 tarihinde gerçekleşen Yasa Dışı Ticaretle Mücadele başlıklı konferansta, yasa dışı ticaretin ülke ekonomisine faturası, alınan önlemler ve mücadele yöntemleri ele alındı. Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü ve Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan sunumlara yer verilen konferansın açılış konuşmalarını ATO Yönetim Kurulu Başkanı Gürsel Baran ve TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu yaptı.
Konferansın açılışında konuşan Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, yasa dışı ticaretin sahte ürünlerle tüketici sağlığı ve güvenliğini riske attığını, istihdam, vergi ve döviz kaybıyla toplumsal refahı azalttığını söyledi. Yasa dışı ticaretin yarattığı haksız rekabetin ekonomiyi, organize suç örgütlerini finanse ederek toplumu tehdit ettiğini ifade eden Bakan Bolat, “Yasal ticaretin kolaylaşmasını teşvik eden uygulamaları hayata geçirirken, ihracat ve ithalat süreçleri başta olmak üzere gümrük işlemlerinin daha hızlı ve etkin yapılmasını sağlıyor, eşya ve yolcu trafiğinin risk analizi de dahil olmak üzere yasa dışı ticaretle kararlı mücadelemizi sürdürüyoruz” dedi.
Bakan Bolat, 19 gümrük kara sınır kapısında modernizasyon ve dijitalleşme çalışmalarının tamamlanarak global ölçekte örnek gösterilen bir yapıya kavuşulduğunu söyledi.
Sadece Gümrük Muhafaza Müdürlüğü birimlerince 2025’te kaçak mal yakalama hacminin 98,5 milyar lTL’ye ulaştığını söyleyen Ticaret Bakanı, bunun içinde eşyaların 53 milyar TL, narkotik yakalamaların ise yaklaşık 45 milyar TL olduğu bilgisini verdi.
Konferansa ev sahipliği yapan ATO Yönetim Kurulu Başkanı Gürsel Baran ise konuşmasında toplum sağlığı ve kamu güvenliğini tehdit eden çok katmanlı bir sorun olan yasa dışı ticaretin vergi kayıplarıyla kamu hizmetlerinin kalitesi ve kapsamını olumsuz etkilediğinin altını çizdi. Gümrük kapılarındaki modernizasyon ile kayıt dışı ticarete karşı ciddi yol alındığını belirtti. "ATO olarak, yasa dışı ticaretle mücadelede üzerimize düşen her türlü sorumluluğu almaya hazırız" şeklinde konuştu.
TOBB Yönetim Kurulu Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu, Türkiye’nin jeopolitik konumu ve dinamik nüfusunun, yasa dışı ticaret açısından da ülkemizi odak noktası haline getirdiğini söyledi. Kamu ve özel sektör koordinasyonuyla kayıt dışı ekonomiyle mücadelede önemli adımlar atıldığını belirtti. Ayrıca 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda yapılan düzenlemeler, alkollü içecekler ve tütün mamulleri piyasasına yönelik iyileştirmeler ile akaryakıtta UTTS sisteminin devreye alınmasının etkili olduğunu belirtti.
Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Daire Başkanı Seda Gündüz tarafından konferansta yapılan sunumda, akaryakıt kaçakçılığında trend değişimi tespit edildiği, fatura sahteciliği ve usulsüzlüğünün öne çıktığı ifade edildi. 2025’te 152,6 milyar dolar değerinde 3,7 bin ton kaçak akaryakıt yakalandığını söyleyen Gündüz, Türkiye’nin dünyanın 9’uncu en büyük tütün ürünleri pazarı olduğunu ifade etti. Tütün ürünlerinde piyasa hacmine değinen Seda Gündüz, markalı ürünlerin 650 milyar TL, markasız ürünlerin 20 milyar TL, ısıtılmış tütün ürünlerinin ve elektronik ürünlerin hacminin 1,5 milyar TL olduğunun altını çizdi. Gümrük kapılarında yakalanan sigara ve tütün ürünleri hacminin 1,3 milyar TL , elektronik sigara cihazı ve aksamlarının ise 10,7 milyon TL seviyesine ulaştığını vurguladı. E-ticaret ve dijital kanallarda mücadelenin daha zorlu olduğunu söyledi. 2025’te yakalanan 99 bin litre alkollü içkinin değerinin 35,9 milyar TL, 144 bin 636 cep telefonu değerinin ise 1,3 milyar TL olduğu bilgisini verdi.
Yasa Dışı Ticaretle Mücadele için Uluslararası İttifak Genel Direktörü Jeffrey Hardy ise “Dünyada yasadışı ticaretin büyüklüğünün 3,57 trilyon dolar seviyelerinde olduğunu tahmin ediyoruz” açıklamasını yaptı. Tütün ürünleri, akaryakıt ve alkollü içeceklerin yanı sıra ilaç, pestisitler ve gıda alanlarında da yasa dışı ticaretle mücadelenin öneminin altını çizdi.
“Yasa Dışı Ticaretin Etkileri ve Çözüm Yolları” başlıklı panelde, Nasıl Bir Ekonomi Gazetesi Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Güldağ moderatörlüğünde, İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener, Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF) Genel Sekreteri Nihal Mortepe, ATO 51 No’lu Akaryakıt Tesisleri, Petrol ve Petrol Ürünleri Meslek Komitesi Başkanı Ali Cem Cantekin, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Görevlisi Doç. Dr. Hakan A. Yavuz ve BDO Türkiye Ortağı Emrah Akın ve Hacettepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muhittin Acar, farklı sektörler perspektifinden yasa dışı ticareti mercek altına aldı.
İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener, tütün ve tütün mamulleri sektörünün 2025 yılında yaklaşık 16 milyar dolar değer yarattığını, 2025 yılı sonu itibarıyla 105 bin ton üretim beklendiğini ve bunun 50 bin tonunun 43 ülkeye ihraç edildiğini ifade etti. Sektörün, vergi gelirleri açısından da kritik önemde olduğunu söyleyen Özgener, tütün mamullerinin toplam ÖTV gelirlerinin yüzde 22’sini, toplam vergi gelirlerinin ise %4’ünden fazlasını oluşturduğunun altını çizdi. Özgener, Ticaret Bakanlığı, İç İşleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve özellikle Tütün Alkol Dairesi Başkanlığı’na (TADAB) yasa dışı ticaretle kararlı mücadeleleri için teşekkür etti.
BDO Yönetici Ortağı Emrah Akın, Türkiye’de yeni nesil ürünler de dâhil olmak üzere yasa dışı tütün ticaretinden kaynaklanan yıllık vergi kaybının 150 milyar TL’ye ulaştığını vurgulayarak, bu durumun hem devlet gelirleri hem de enflasyonla mücadele üzerinde kritik bir baskı yarattığını belirtti. Sigaraların enflasyon sepetindeki yüksek ağırlığı nedeniyle, vergi yapısının nispi (fiyata bağlı) oranlardan maktu (sabit) unsurlara kaydırılmasının mali çarpanı düşürerek ani fiyat artışlarını ve dolayısıyla yasa dışı ürünlere yönelimi engellediğini ifade eden Akın, Türkiye'nin yüzde 45 olan nispi vergi oranının AB ortalaması olan yüzde 26'ya yaklaştırılmasının şeffaflık ve sürdürülebilirlik açısından önemli olduğunu, bu yöndeki adımların devamının hem enflasyon hem de yasa dışı ticaretle mücadelede kritik katkısı olacağını söyledi.
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Görevlisi Doç. Dr. Hakan A. Yavuz ise yasa dışı ticareti hukuki boyutuyla ele alarak, kaçakçılıkla mücadele kanunu çerçevesinde görev yapan gümrük memurları ve kolluk güçlerinin, konunun oldukça teknik olması itibarıyla suç tipi ve CMK özel hükümlerine yönelik özel eğitimden geçmesi gerektiğini ifade etti. Kolluk birimleriyle yargının iş birliğinin kritik rolünü vurguladı.